نویسنده: گروه تولید محتوای دنتارو | تاریخ: یکشنبه 5 بهمن 1404 | تعداد بازدید: 4
بلیچینگ دندان یا سفید کردن دندان، یکی از پرطرفدارترین روشهای زیبایی در دندانپزشکی مدرن است که به افراد کمک میکند تا لبخندی درخشانتر و جوانتر داشته باشند. با افزایش سن، مصرف نوشیدنیهای رنگزا مانند قهوه و چای، و سیگار کشیدن، رنگ دندانها تغییر کرده و زرد یا خاکستری میشوند. بلیچینگ دندان فرآیندی است که در آن از مواد شیمیایی اکسیدکننده برای نفوذ به ساختار مینای دندان و حذف رنگدانههای عامل تغییر رنگ استفاده میشود. این روش میتواند در مطب دندانپزشکی (بلیچینگ مطب) یا در خانه تحت نظارت پزشک (بلیچینگ خانگی) انجام شود. با وجود محبوبیت بالای این درمان، یکی از نگرانیهای اصلی بیماران، تاثیر آن بر سلامت دهان و دندان و به ویژه مینای دندان است. آیا این مواد شیمیایی قوی باعث نازک شدن یا تخریب مینا میشوند؟برای پاسخ به این سوال، باید به ساختار دندان و مکانیسم اثر مواد سفیدکننده نگاه علمی بیندازیم. مینای دندان سختترین بافت در بدن انسان است و وظیفه محافظت از لایههای داخلی دندان را بر عهده دارد. مواد بلیچینگ عمدتاً بر پایه پراکسید هیدروژن یا کاربامید پراکسید هستند. این مواد با آزاد کردن اکسیژن، واکنشهای اکسیداسیون را در مولکولهای رنگی ایجاد کرده و آنها را به قطعات کوچکتر و بیرنگ تبدیل میکنند. اگرچه این فرآیند شیمیایی است، اما تحقیقات متعدد نشان دادهاند که اگر بلیچینگ تحت نظارت متخصص و با غلظت مناسب انجام شود، تغییرات ساختاری مخربی در مینای دندان ایجاد نمیکند. با این حال، استفاده نادرست، خودسرانه یا تکرار بیش از حد میتواند عوارضی داشته باشد. در این مقاله، تمام جنبههای بلیچینگ و ایمنی آن برای مینای دندان را بررسی میکنیم.
برای درک اینکه آیا بلیچینگ دندان به مینا آسیب میرساند یا خیر، باید بدانیم این مواد چگونه کار میکنند. مواد سفیدکننده دندان، مولکولهای آب هستند که توانایی نفوذ از منافذ میکروسکوپی مینای دندان را دارند. وقتی ژل بلیچینگ روی دندان قرار میگیرد، یونهای پراکسید وارد شبکه مینا شده و به لایه عاج (Dentin) میرسند که بیشتر مسئول رنگ دندان است. در آنجا، این یونها با پیوندهای شیمیایی رنگدانههای پیچیده (مانند کروموژنها) واکنش داده و آنها را میشکنند. نتیجه این واکنش، بازتاب بیشتر نور از سطح دندان و دیده شدن آن سفیدتر است.نکته مهم این است که این فرآیند عمدتاً شیمیایی است و نه مکانیکی (سایشی). برخلاف جرمگیری یا ساییدن دندان، بلیچینگ لایهای از دندان را برنمیدارد. تحقیقات میکروسکوپی الکترونی نشان دادهاند که بلیچینگ با غلظت استاندارد باعث کاهش قابل توجهی در ضخامت مینا یا سختی آن نمیشود. با این حال، تغییرات سطحی بسیار ریزی ممکن است رخ دهد. برای مثال، ممکن است مقدار کمی از کلسیم یا فسفر سطح مینا در طول درمان حل شود، اما بدن انسان با استفاده از بزاق و فلوراید موجود در خمیر دندان، به سرعت این مواد را دوباره رسوب میکند و مینا را دوباره معدنی میکند (Remineralization). بنابراین، سلامت دهان و دندان با یک چرخه طبیعی ترمیم حفظ میشود، به شرطی که درمان درست انجام شود.
شایعترین عارضه بلیچینگ دندان که اغلب به اشتباه به عنوان "آسیب به مینا" تفسیر میشود، حساسیت دندانی است. بسیاری از بیماران در حین یا چند روز پس از درمان، حساسیت به نوشیدنیهای سرد، گرم یا شیرینیها را تجربه میکنند. دلیل این حساسیت، نفوذ یونهای پراکسید از طریق منافذ مینا به عاج دندان و تحریک عصب دندان (پالپ) است. همچنین، مواد بلیچینگ میتوانند برای مدت کوتاهی منافذ مینا را بازتر کنند که انتقال حرارت و سرما را تسهیل میکند. این حساسیت معمولاً موقت است و پس از قطع درمان، ظرف چند روز تا یک هفته از بین میرود.این حساسیت به معنای تخریب یا پوسیدگی مینا نیست. بلکه یک واکنش فیزیولوژیک طبیعی به تحریک شیمیایی است. برای کاهش این حساسیت، دندانپزشکان اغلب از خمیر دندانهای حاوی نیترات پتاسیم یا فلوراید با غلظت بالا قبل و بعد از درمان توصیه میکنند. این مواد به مسدود کردن منافذ عاج و آرام کردن عصب کمک میکنند. اگر حساسیت شدید و غیرقابل تحمل باشد، ممکن است نیاز به توقف درمان یا کاهش زمان استفاده از پلاکهای خانگی باشد. مهم است بیماران بدانند که این حساسیت گذراست و تهدیدی برای سلامت دهان و دندان در درازمدت نیست، بلکه بخشی از فرآیند تطبیق بدن با مواد سفیدکننده است.
اگرچه بلیچینگ دندان در مطب و تحت نظارت دندانپزشک ایمن است، اما استفاده خودسرانه از مواد سفیدکننده غیرمجاز، کیتهای ارزانقیمت موجود در بازار یا روشهای خانگی غیرعلمی (مانند جوش شیرین، لیمو یا زغال فعال) میتواند آسیب جدی به مینای دندان وارد کند. مواد بلیچینگی که بدون نسخه پزشک و با استانداردهای پایین تهیه میشوند، ممکن است pH اسیدی بسیار پایینی داشته باشند. اسیدیته بالا باعث فرسایش (Erosion) مینا میشود؛ یعنی مینای دندان به صورت شیمیایی حل و از بین میرود. برخلاف بلیچینگ اکسیداتیو که رنگدانهها را هدف قرار میدهد، فرسایش اسیدی ساختار خود دندان را نابود میکند.همچنین، استفاده از پلاکهای یک سایز فیت (One-size-fits-all) که دقیقاً روی دندانهای فرد تنظیم نشدهاند، باعث میشود که ژل بلیچینگ با لثه تماس پیدا کند. تماس طولانیمدت ژل پراکسید با لثه باعث سوختگی شیمیایی لثه، سفید شدن موقت لثه و درد شدید میشود. روشهای خانگی مانند ساییدن دندان با جوش شیرین یا لیمو نیز به دلیل سایندگی و اسیدیته بالا، لایه محافظ مینا را خراشیده و نازک میکنند که در نهایت باعث حساسیت شدید و پوسیدگی سریع دندان میشود. برای حفظ سلامت دهان و دندان، اکیداً توصیه میشود که هرگونه سفید کردن دندان تنها تحت نظارت متخصص دندانپزشکی و با مواد تایید شده انجام شود. ارزان بودن هزینه درمانهای غیرمجاز، ارزش از دست رفتن مینای دندان را ندارد.
یکی از نکاتی که در بلیچینگ دندان باید در نظر گرفته شود، تاثیر آن بر ترمیمهای موجود در دهان است. مواد بلیچینگ فقط روی ساختار طبیعی دندان (مینا و عاج) اثر میگذارند و نمیتوانند رنگ کامپوزیت، سرامیک، آمالگام یا روکشها را تغییر دهند. در واقع، اگر دندان شما پرکردگی کامپوزیتی یا روکش سرامیکی داشته باشد و بلیچینگ انجام دهید، دندانهای طبیعی اطراف سفید میشوند اما ترمیمها رنگ خود را حفظ میکنند. این امر میتواند باعث تفاوت رنگ ناخوشایندی بین دندانها شود که پس از درمان نیاز به تعویض ترمیمها دارد تا با رنگ جدید دندان هماهنگ شوند.از نظر آسیب به مینا، بلیچینگ تاثیر مخربی روی چسبندگی پرکردگیها ندارد، اما ممکن است باعث تغییر رنگ جزئی در حاشیه پرکردگیهای کامپوزیتی قدیمی شود. همچنین، اگر دندانها دارای ترکهای ریز یا پرکردگیهای نشتی باشند، مواد بلیچینگ ممکن است از طریق این راهها به عصب دندان نفوذ بیشتری کرده و حساسیت را افزایش دهند. بنابراین، قبل از شروع بلیچینگ دندان، معاینه کامل توسط دندانپزشک ضروری است تا پرکردگیهای خراب تعمیر شوند و ترکها بررسی گردند. این اقدامات پیشگیرانه تضمین میکنند که درمان بلیچینگ باعث ایجاد مشکلات ثانویه نشود و سلامت دهان و دندان حفظ شود. دندانپزشک میتواند قبل از درمان به شما بگوید که کدام دندانها ممکن است نیاز به تعویض روکش داشته باشند.
دو روش اصلی برای بلیچینگ دندان وجود دارد: روش مطب (In-office) و روش خانگی (At-home). در روش مطب، دندانپزشک از ژلهای با غلظت بالا (معمولاً ۲۵ تا ۴۰ درصد پراکسید هیدروژن) استفاده میکند و ممکن است از نور لیزر یا پلاسما برای فعال کردن سریعتر مواد کمک بگیرد. این روش نتایج سریعی دارد (در یک جلسه)، اما به دلیل غلظت بالا، خطر حساسیت موقت بیشتر است. با این حال، چون توسط دندانپزشک کنترل میشود و لثهها با محافظ (DAM) پوشانده میشوند، خطر آسیب به بافتهای نرم بسیار کم است.در روش خانگی، بیمار از پلاکهای شخصیسازی شده (Custom Trays) و ژلهای با غلظت پایینتر (۱۰ تا ۲۰ درصد کاربامید پراکسید) در خانه استفاده میکند. این روش زمانبرتر است (۱ تا ۲ هفته)، اما غلظت پایینتر مواد باعث میشود حساسیت کمتری ایجاد شود و کنترل بیمار بر روند درمان بیشتر باشد. از نظر ایمنی برای مینای دندان، هر دو روش اگر طبق اصول علمی انجام شوند، بیخطر هستند. روش خانگی به دلیل غلظت پایینتر و زمان طولانیتر، به مینا فرصت میدهد تا خود را با تغییرات سازگار کند و فرآیند معدنی شدن بهتر انجام شود. انتخاب بین این دو روش بستگی به بودجه، زمان و میزان حساسیت دندانهای بیمار دارد. در هر دو روش، هدف دستیابی به زیبایی بدون به خطر انداختن سلامت دهان و دندان است.
پس از انجام بلیچینگ دندان، مینای دندان برای مدت کوتاهی (۲۴ تا ۴۸ ساعت) کمی متخلخلتر و حساستر است. در این دوره طلایی، رعایت رژیم غذایی و استفاده از فلوراید نقش مهمی در بازیابی و تقویت مینا دارد. بیماران توصیه میشوند تا ۴۸ ساعت از مصرف نوشیدنیها و غذاهای رنگزا (قهوه، چای، شراب قرمز، گوجهفرنگی، توتفرنگی) و غذاهای اسیدی (لیمو، پرتقال، نوشابه) خودداری کنند. اسیدیته میتواند به مینای تضعیف شده حمله کند و باعث حساسیت بیشتر شود. همچنین، مصرف غذاهای سفت و سرد در این دوران باید محدود شود.استفاده از خمیر دندانهای حاوی فلوراید و دهانشویههای فلورایددار در این دوره به شدت توصیه میشود. فلوراید یونهای کلسیم و فسفر را جذب مینا کرده و شبکه بلوری مینا را تقویت و سخت میکند (پدیده ریمینرالیزیشن). این کار باعث میشود که منافذ باز شده مینا بسته شوند و حساسیت کاهش یابد. همچنین، جویدن آدامسهای بدون قند (حاوی زایلیتول) میتواند ترشح بزاق را تحریک کند که بزاق به عنوان یک محیط طبیعی تعادلکننده pH و تامین کننده مواد معدنی، به بازیابی سلامت دهان و دندان کمک میکند. رعایت این نکات ساده پس از درمان، تضمین میکند که مینای دندان نه تنها آسیب نبیند، بلکه قویتر از قبل شود.
در نهایت، پاسخ به این سوال که آیا بلیچینگ دندان به مینای دندان آسیب میرساند، بستگی به "چگونگی انجام آن" دارد. اگر این درمان توسط دندانپزشک متخصص، با مواد استاندارد و با رعایت پروتکلهای علمی انجام شود، کاملاً ایمن است و باعث تخریب یا نازک شدن مینا نمیشود. تحقیقات علمی نشان دادهاند که تغییرات میکروسکوپی ناشی از بلیچینگ، موقتی و قابل برگشت هستند و هیچ تاثیر طولانیمدت بر استحکام دندان ندارند. حساسیت دندانی نیز یک عارضه موقت و قابل مدیریت است که نباید مانع از انجام درمان شود.با این حال، استفاده از روشهای خانگی غیرعلمی، مواد غیرمجاز و انجام درمان بدون نظارت پزشک، میتواند آسیبهای جبرانناپذیری به مینا و لثه وارد کند. سلامت دهان و دندان شما سرمایهای ارزشمند است که نباید به خاطر زیبایی فوری و ارزان به خطر بیفتد. اگر قصد سفید کردن دندانهای خود را دارید، حتماً یک جلسه مشاوره با دندانپزشک داشته باشید تا وضعیت مینای شما بررسی شود و بهترین روش برای شما انتخاب گردد. با انتخاب درست و مراقبت مناسب، میتوانید لبخندی سفید و درخشان داشته باشید بدون اینکه کوچکترین لطمهای به ساختار دندانهایتان وارد شود. زیبایی واقعی زمانی ارزش دارد که بر پایه سلامت استوار باشد.