نویسنده: گروه تولید محتوای دنتارو | تاریخ: چهارشنبه 8 بهمن 1404 | تعداد بازدید: 291
استفاده از نخ دندان یکی از ارکان اصلی و حیاتی روتین بهداشت دهان و دندان است که متاسفانه توسط بسیاری از افراد نادیده گرفته میشود یا به درستی انجام نمیشود. بسیاری از ما تجربهای ناخوشایند را به یاد دارند: لحظهای که نخ دندان را بین دندانها عبور میدهیم و ناگهان با دیدن رد خون روی نخ یا در ظرف شستشو مواجه میشویم. این خونریزی میتواند ترسناک باشد و باعث شود که فرد از ادامه استفاده از نخ دندان منصرف شود. اما سوال اصلی این است که چرا این اتفاق میافتد؟ آیا نخ دندان زدن باعث بریدن لثه میشود یا نشانه یک مشکل جدیتر در دهان است؟درک علت خونریزی لثه هنگام نخ دندان کشیدن بسیار مهم است، زیرا این خونریزی یک پیام هشداردهنده از سمت بدن است که میگوید چیزی در محیط دهان درست نیست. خونریزی لثه تقریباً همیشه نشانه التهاب است. در این مقاله، به بررسی دلایل علمی و شایع خونریزی لثه هنگام استفاده از نخ دندان میپردازیم، باورهای غلط رایج را رفع میکنیم و راهکارهای عملی برای درمان و پیشگیری ارائه میدهیم. هدف این است که با آگاهی کامل، بتوانید بهداشت دهان خود را بهبود بخشیده و از بیماریهای جدی لثه جلوگیری کنید.
مهمترین و شایعترین دلیل خونریزی لثه هنگام نخ دندان کشیدن، التهاب لثه یا همان ژنژیویت است. لثههای سالم، صورتی محکم و مقاوم هستند و هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن خونریزی نمیکنند. اما وقتی بهداشت دهان به درستی رعایت نشود، لایهای نازک از باکتریها و ذرات غذا به نام پلاک دندانی روی خط لثه و بین دندانها تشکیل میشود. اگر این پلاک به طور منظم پاک نشود، باکتریهای موجود در آن سمومی ترشح میکنند که باعث تحریک و التهاب بافت لثه میشوند.در حالت التهابی، لثه متورم، قرمز و حساس میشود. رگهای خونی در داخل لثه متورم شده و دیوارههای آنها ضعیف میشوند. در این شرایط، حتی کوچکترین فشار یا لمس ناشی از عبور نخ دندان، باعث پارگی این رگهای ظریف و خونریزی میشود. بنابراین، نخ دندان باعث خونریزی نمیشود؛ بلکه وجود التهاب و عفونت در لثه است که باعث میشود لثه در برابر تماس نخ دندان آسیبپذیر شود. اگرچه دیدن خون ناراحتکننده است، اما در واقع نشانه این است که لثه شما بیمار است و نیاز به توجه فوری دارد. نادیده گرفتن این خونریزی و قطع نخ دندان کشیدن، باعث پیشرفت التهاب و تبدیل آن به بیماریهای جدیتر لثه میشود.
فضای بین دندانها یکی از خطرناکترین نقاط دهان است که مسواک به تنهایی نمیتواند آن را تمیز کند. مسواک فقط حدود ۶۰ درصد از سطوح دندان را پاک میکند و ۴۰ درصد باقیمانده (فضاهای بین دندانی) پنهان میماند. این فضاها بستر ایدهآلی برای رشد باکتریها هستند چون تاریک، مرطوب و محافظت شده هستند. وقتی برای مدت طولانی از نخ دندان استفاده نمیکنید، پلاک باکتریایی در این فضاها سفت شده و به جرم تبدیل میشود. جرم سطحی زبر و خشن است و مستقیماً بافت لثه را تحریک میکند.وقتی پس از مدتها دوباره سعی میکنید نخ دندان بکشید، نخ به این تودههای سفت و زبر برخورد میکند و لثه ملتهب و متورم اطراف آن را تحریک میکند که منجر به خونریزی میشود. این خونریزی نشاندهنده تجمع زیاد باکتری در آن ناحیه است. باکتریهای موجود در پلاک و جرم باعث تولید اسید شده و نه تنها لثه را تخریب میکنند، بلکه مینای دندانهای مجاور را نیز پوسیده میکنند. بنابراین، خونریزی هنگام نخ دندان کشیدن در واقع هشداری است که میگوید فضاهای بین دندانی شما آلوده و پر از باکتری هستند و نیاز به پاکسازی فوری دارند.
بسیاری از افراد وقتی میبینند هنگام نخ دندان کشیدن خونریزی دارند، فکر میکنند که نخ دندان باعث آسیب به لثه شده و آن را متوقف میکنند. این بزرگترین اشتباه است. توقف نخ دندان باعث میشود پلاک و باکتریها بیشتر تجمع کنند، التهاب شدیدتر شود و خونریزی در دفعات بعدی بیشتر شود. راهکار صحیح این است که با وجود خونریزی، به آرامی و با دقت ادامه دهید. پس از چند روز رعایت بهداشت دقیق و پاک کردن پلاکها، التهاب فروکش میکند و خونریزی باید متوقف شود. اگر خونریزی پس از یک هفته رعایت بهداشت ادامه یافت، باید به دندانپزشک مراجعه کنید.
گاهی اوقات علت خونریزی، خودِ روش استفاده از نخ دندان است. استفاده از نخ دندان نیازمند مهارت و تکنیک صحیح است. اگر نخ دندان را با زور زیاد و ناگهانی بین دندانها فشار دهید، ممکن است به لثه برخورد کرده و آن را ببرید. همچنین، اگر نخ دندان را به صورت ارهای (جلو و عرف رفتن) روی لثه حرکت دهید، میتواند باعث بریدگی و زخم شدن بافت لثه شود. تکنیک صحیح این است که نخ دندان را به آرامی با حرکت ارهای بین دندانها پایین بیاورید تا به لثه برسد، سپس آن را به شکل حرف C روی یکی از دندانها پیچیده و به بالا و پایین حرکت دهید تا پلاکها را پاک کند.استفاده از نخ دندانهای بسیار نازک یا نامناسب نیز میتواند باعث بریدگی لثه شود. همچنین، اگر دندانهایتان بسیار به هم نزدیک هستند و نخ دندان گیر میکند و با زور بیرون کشیده میشود، ممکن است لثه را زخمی کند. در این موارد استفاده از نخ دندان مومی یا نوارهای دندان پهنتر که راحتتر عبور میکنند، مفید است. همچنین، ابزارهای نگهدارنده نخ دندان میتوانند کنترل نخ را آسانتر کنند. یادگیری تکنیک صحیح از دندانپزشک یا بهداشتکار میتواند از آسیب فیزیکی به لثه جلوگیری کند و خونریزی ناشی از تکنیک غلط را برطرف کند.
اگر خونریزی لثه مزمن است و با رعایت بهداشت و استفاده از نخ دندان متوقف نمیشود، ممکن است نشانه بیماری لثه پیشرفته یا پریودنتیت باشد. در پریودنتیت، عفونت از لثه عبور کرده و به استخوان نگهدارنده دندان و رباطها حمله کرده است. در این مرحله، لثهها از دندان جدا شده و پاکتهای عمیقی (فضاهای خالی) بین دندان و لثه ایجاد میشوند که پر از باکتری و چرک هستند. این پاکتها بسیار حساس هستند و با کوچکترین تحریک خونریزی میکنند.در بیماری پریودنتیت، خونریزی ممکن است خودبهخود یا حتی هنگام خوردن غذاهای سخت نیز رخ دهد. استفاده از نخ دندان در این شرایط ممکن است خونریزی شدیدی ایجاد کند که ناشی از عفونت عمیق است. در این مرحله، نخ دندان کشیدن در خانه کافی نیست و بیمار نیاز به درمان تخصصی توسط دندانپزشک متخصص لثه دارد. درمانهایی مانند جرمگیری عمیق (سابنگیوال)، جراحی لثه یا استفاده از آنتیبیوتیکهای موضعی برای کنترل عفونت ضروری است. اگر پریودنتیت درمان نشود، منجر به لق شدن و افتادن دندانها میشود. بنابراین، خونریزی مداوم لثه باید جدی گرفته شود و حتماً باید توسط دندانپزشک معاینه شود.
عامل دیگری که میتواند باعث خونریزی لثه هنگام نخ دندان کشیدن شود، تغییرات هورمونی است. هورمونهای بدن تاثیر مستقیمی بر بافتهای لثه دارند و میتوانند پاسخ آنها به پلاک باکتریایی را تشدید کنند. این موضوع به خصوص در خانمها شایع است. در دوران بارداری، به دلیل افزایش سطح پروژسترون، لثهها بسیار حساستر میشوند و حتی با وجود پلاک کم، دچار التهاب و خونریزی شدید میشوند که به آن «ژنژیویت بارداری» میگویند.همچنین، در دوران بلوغ و قاعدگی نیز تغییرات هورمونی میتواند باعث افزایش حساسیت لثهها شود. در دوران یائسگی، کاهش استروژن میتواند باعث خشکی دهان و تغییرات در لثه شود که مستعد خونریزی هستند. در این شرایط، اگرچه عامل اصلی هورمونی است، اما وجود پلاک دندانی موتور محرک التهاب است. بنابراین، خانمها در این دورههای حساس باید بهداشت دهان خود را دوچندان کنند. مسواک زدن ملایم و منظم، استفاده از نخ دندان و مراجعه بیشتر به دندانپزشک برای جرمگیری میتواند خونریزی ناشی از تغییرات هورمونی را کنترل کند. درمان دارویی معمولاً نیاز نیست، اما کنترل پلاک ضروری است.
سیستم ایمنی بدن و سلامت بافتهای لثه به شدت به تغذیه و ویتامینها وابسته است. کمبود برخی ویتامینها میتواند باعث ضعف لثهها و افزایش خونریزی شود. شناختهشدهترین ویتامین در این زمینه، ویتامین C است. ویتامین C برای تولید کلاژن ضروری است که پروتئین اصلی ساختار لثه و رگهای خونی است. کمبود ویتامین C باعث بیماری اسکوربوت میشود که یکی از علائم اصلی آن خونریزی شدید و خودبهخودی لثهها است. اگرچه اسکوربوت کامل امروزه نادر است، اما کمبود خفیف ویتامین C میتواند باعث خونریزی لثه هنگام نخ دندان کشیدن شود.همچنین، کمبود ویتامین K که در انعقاد خون نقش دارد، میتواند باعث افزایش خونریزی شود. کمبود آهن و کمخونی نیز میتواند باعث ضعف بافتها و خونریزی لثه شود. اگر رژیم غذایی شما فقیر از میوهها و سبزیجات تازه است، ممکن است در معرض خطر باشید. راهکار ساده این است که مصرف غذاهای غنی از ویتامین C مانند مرکبات، کیوی، توتفرنگی و فلفل دلمهای را افزایش دهید. در مواردی که کمبود ویتامین شدید است، مصرف مکملهای غذایی زیر نظر پزشک توصیه میشود. تغذیه سالم، لثههای قویتری میسازد که در برابر تحریک نخ دندان مقاومت بیشتری دارند.
برخی از داروها میتوانند تمایل به خونریزی را در بدن افزایش دهند. داروهای رقیقکننده خون (مانند وارفارین، آسپرین، کلوپیدوگرل) که برای پیشگیری از لخته خون، مشکلات قلبی یا سکته تجویز میشوند، میتوانند باعث شوند که حتی کوچکترین خونریزی ادامه پیدا کند.